โครงการการพัฒนาและยกระดับแพลตฟอร์มเพื่อการแก้ไขปัญหาความยากจน จังหวัดนครราชสีมา

     โครงการวิจัย “การพัฒนาและยกระดับแพลตฟอร์มเพื่อการแก้ไขปัญหาความยากจน จังหวัดนครราชสีมา” เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research: PAR) ที่มุ่งเน้นการบูรณาการกลไกด้านข้อมูล นวัตกรรมและการดำเนินงานเชิงพื้นที่เพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนอย่างเป็นระบบ สาระสำคัญของโครงการอยู่ที่การพัฒนา "โมเดลแก้จน" ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ โดยมีการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในสังคม ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และสถาบันการศึกษา ส่งผลให้เกิดผลลัพธ์เชิงประจักษ์ในเชิงพื้นที่อย่างชัดเจน</p>

     จากการดำเนินโครงการ พบว่าครัวเรือนยากจนจำนวน 1,087 ครัวเรือน (คิดเป็นร้อยละ 42.6 ของครัวเรือนยากจนในพื้นที่เป้าหมาย) สามารถยกระดับรายได้ของตนเองเพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 23 จากระดับฐานก่อนเข้าร่วมโครงการ นับเป็นความสำเร็จที่สะท้อนถึงประสิทธิผลของแนวทางพัฒนาอาชีพตามโมเดลแก้จน ซึ่งช่วยให้ครัวเรือนเป้าหมายมีช่องทางประกอบอาชีพและแหล่งรายได้ใหม่ที่มั่นคงขึ้น ลดการพึ่งพาความช่วยเหลือภายนอก และสามารถบริหารจัดการรายรับรายจ่ายของครัวเรือนได้ดีขึ้นอย่างชัดเจน นอกจากนั้น การดำเนินงานโครงการยังมีส่วนช่วยลดภาระค่าใช้จ่ายของครัวเรือนยากจน เช่น การเจรจาปรับโครงสร้างหนี้ให้ครัวเรือนอย่างน้อย 25 ครัวเรือน เพื่อลดดอกเบี้ยและค่างวด ซึ่งส่งผลให้ครัวเรือนเหล่านี้มีเงินเหลือสำหรับยังชีพและลงทุนประกอบอาชีพมากขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม อีกทั้งยังส่งเสริมให้ครัวเรือนยากจนหลายครัวเรือนทำเกษตรเพื่อยังชีพ ช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านอาหารได้ถึงประมาณร้อยละ 23 ต่อเดือน และมีผลผลิตเหลือจำหน่ายเป็นรายได้เสริม</p>

     โจทย์หลักของการวิจัยนี้ คือ การแก้ไขปัญหาความยากจนในจังหวัดนครราชสีมาที่ยังคงมีจำนวนมาก โดยต้องการสร้างระบบแพลตฟอร์มบูรณาการที่สามารถค้นหา คัดกรอง และติดตามความก้าวหน้าของครัวเรือนยากจนอย่างใกล้ชิด พร้อมทั้งพัฒนาโมเดลแก้จนที่เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ และสร้างกลไกป้องกันและรับมือกับภัยพิบัติที่ส่งผลกระทบต่อความยากจน วัตถุประสงค์หลักของโครงการประกอบด้วย 5 ประการ คือ (1) การพัฒนาแพลตฟอร์มแบบบูรณาการเชิงพื้นที่ (2) การสร้าง “อำเภอแก้จน” และพื้นที่ต้นแบบ (3) การยกระดับบทบาทมหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา (4) การสร้างนักบริหารจัดการเชิงพื้นที่และนวัตกรชุมชน และ (5) การสร้างระบบการเงินและกลไกทางสังคมเพื่อช่วยเหลือครัวเรือนยากจน </p>

     การพัฒนาแพลตฟอร์มแบบบูรณาการเชิงพื้นที่ เป็นรากฐานสำคัญที่ทำให้การแก้ไขปัญหาความยากจนในจังหวัดนครราชสีมาดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพและครบวงจร โครงการได้จัดทำระบบแพลตฟอร์มข้อมูลและกลไกความร่วมมือระดับจังหวัดที่เชื่อมโยงหน่วยงานหลายภาคส่วนเข้าด้วยกัน พร้อมทั้งพัฒนาชุดเครื่องมือและนวัตกรรมสนับสนุนการแก้จนหลายประการ เช่น ระบบฐานข้อมูลคนจนและระบบติดตามผลแบบ Feedback Loop ตลาดแก้จน เป็นตลาดจำลองที่เชื่อมโยงเกษตรกรและผู้ยากจนเข้ากับผู้ซื้อและผู้สนับสนุน ตลอดจนการพัฒนา Application/Technology ต่าง ๆ ที่ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและลดต้นทุน ในขณะเดียวกัน พื้นที่นำร่องในการพัฒนา “อำเภอแก้จน” ได้คัดเลือกอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครราชสีมา ผลการดำเนินงานที่ผ่านมาแสดงให้เห็นความเปลี่ยนแปลง คือ สามารถลดจำนวนผู้ยากจนจาก 1,290 คน ในปี 2562 เหลือเพียง 36 คนในปี 2567 และมีครัวเรือนอย่างน้อย 100 ครัวเรือนที่สามารถหลุดพ้นเส้นความยากจนได้อย่างยั่งยืน อำเภอจักราชก็ประสบความสำเร็จเช่นกัน โดยมีการพัฒนาอาชีพผ่านผลิตภัณฑ์มะขามป้อม สร้างรายได้เฉลี่ย 2,000–12,160 บาทต่อคนต่อเดือน ให้แก่ครัวเรือนยากจนจำนวน 50 ครัวเรือน</p>

ผลลัพธ์จากการดำเนินโครงการฯ

     ผลลัพธ์จากการดำเนินโครงการฯ ในเชิงปริมาณ ได้แก่ รายได้ของครัวเรือนเพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 23 การลดภาระหนี้ในครัวเรือน และการลดรายจ่ายด้านอาหารลงร้อยละ 23 ต่อเดือน นอกจากนี้ยังเกิดนวัตกรรมใหม่อย่างน้อย 15 รายการ พัฒนาแกนนำ 87 คน และสร้างเทคโนโลยีพร้อมใช้จำนวน 30 รายการ แบ่งเป็นองค์ความรู้ (8 รายการ) นวัตกรรม (3 รายการ) และเทคโนโลยี (19 รายการ) ที่ครอบคลุมทุกโมเดล ในด้านผลกระทบเชิงคุณภาพ ครัวเรือนยากจนมีทักษะใหม่ สามารถบริหารจัดการรายได้และหนี้สินได้ดีขึ้น ชุมชนมีความเข้มแข็ง มีเครือข่ายความร่วมมือ และสามารถขับเคลื่อนกลไกพึ่งตนเองได้อย่างเป็นระบบ อำเภอเฉลิมพระเกียรติจึงถือเป็นต้นแบบที่สามารถขยายผลได้ในพื้นที่อื่น